राजनीतिक रङ्गी बिरङ्गी फसलकाः अनेक पसल

 जन्म घरको खास खेती भनेको कृषि । त्यसैले समय सन्दर्भहरुमा बाबु आमाको पेशालाई कृषि भनेर लेखियो । उता बाबु स्वर्गीय लोकमणि आचार्यको पञ्चायती राजनीतिकालका प्रधान पञ्चीय क्रमपछि दाजु कृष्णप्रसाद आचार्य पनि प्रधान पञ्च नै । आफ्नै पनि माथिल्लो डिग्रीभने राजनीति शास्त्र ।

प्रवेशिका देखि नै सरकारी मानो खाने अवसर जुटेकाले गैरसरकारी मानोका लागि मरिहत्ते गर्नुपर्ने वा अरु कुनै खेती गर्नुपर्ने आवश्यकता परेन । निरन्तर करिब ४४ वर्ष सरकारी मानो थापेका हत्केलाहरु राजनीतिज्ञहरुका पछाडि लागेर जदौ! गर्न अगाडि सर्न मानेनन । अन्तरहृदयले पनि उचालेन । तर बिडम्बना, दुई कार्यकाल नेपाल निजामती कर्मचारी संगठनको प्रमुख सल्लाहकार र प्रमुख प्रशिक्षक भएर काम गरिरहेको नाताले होला, बामदेव गौतमले गृहमन्त्री हुँदा रोल्पाको प्रमुख जिल्ला अधिकारीका रुपमा सिफारिस गरेपछि बि सँ २०५३ सालतिर कागजमा सिडिओपनि भइयो ।

न्यायसेवाको कायम मुकायम प्रथम श्रेणीको रजिष्ट्रार पदमा ततकाल पुनराबेदन अदालत जुम्लामा काम गरिरहेको र निकटमै प्रथम श्रेणीको सहसचिव पदमा बढुवा हुने प्रबल संभावना भएकोले सेवा परिवर्तन सरहको सिडियोको जिम्मेवारीमा जान अन्तरमनले दिएन । यही मौकामा ‘’हेरौँ हामीहरुको छातीमा कसरी गोली हाने आदेश दिने रहेछौ’’ भनेर  ततकालीन माओवादीका क्षेत्रीय कमाण्डरहरुदेखि स्थानियहरुको थर्काइपनि खाइयो त्यही बेला । अर्कोतर्फ अदालतभित्र भने आन्तरिक बेथितिहरुको बिरुद्दमा कामकुरा गर्ने र केही नेताहरुसँग ब्यक्तिगत सम्बन्ध रहेको भन्ने आधारमा माओवादी भनाइयो र अप्रत्यक्ष रुपमा बनाइयो । एकप्रकारले गजबको अनुभवी बन्यो बितेको जिन्दगीमा ।

सरकारी खान्गीकै बान्कीमा अवलोकन र प्रशिक्षण आदिका सन्दर्मा केही बिदेशी मुलुकको माटो कुच्ने र केही बुझ्ने अवसर पनि पाइयो । त्यही अबसरमा त्यहाँको राजनीति, ब्यापार प्रशासन र न्याय आदिको बारेमा केही जान्न खोजियो । त्यही क्रममा बुझियो, कि सबैभन्दा कम मानिसले सबैभन्दा कम समय खर्चने खेती भनेको राजनीतिक खेती नै रहेछ । खास खास र माथिल्लो पदमा रहेकाहरु बाहेक राजनीतिमा लागेका अन्यहरुको पनि गरीखाने मेसो र पेशो अर्कै अर्कै (ब्यापार वा गैरसरकारी क्षेत्रको रोजगारी) हुदोँ रहेछ । खास मौकामात्र गर्दा रहेछन राजनीतिक कुराकानी । गरीखाने कामकाजीहरुका लागि त चौबिस घण्टामा ८ घण्टा अनिवार्य सेवा नगरी दैनिकी मेवा पाक्दो नै रहेनछ ।

भोलि अठार बर्ष पुग्ने दिन रहेछभने आजको साँझ आमा बाउसँग बसेर खाना (डिनर) खाने र भोलिपल्ट बिहानै आफ्नो आत्मनिर्भरताको बाटोमा लाग्नै पर्ने ! गजको नीति । आमा बाउको सम्पत्तिमा जन्मसिद्द हक नहुने  । पैत्रिक सम्पत्ति त निगाहको फल मात्र हुने रहेछ धेरै देशहरुमा ।

यता हामीकँहा भने राजनीतिको खेती जताततै । चौबिस घण्टामा अठ्चालिस पटक कुराका बुकुराहरु बनाएर भएपनि गोडमेल गर्ने खेती राजनीति । जनसेवाको खेती मनमेवाको लागि तिब्र गतिमा गइरहेको देख्दा क्रमशः आश्चर्यको सगरमाथा नै बन्न पुगेको हो भित्री मनमा । टोल समाज र देशमा मात्र होइन, घरघरमा राजनीतिक खेती । घरका चारजना सदस्य तर  खाना खाने बेलामा त्यही राजनीतिक खेतीको फरक मेलो र मेसोको कारणले भातको थालपनि फरक फरक ठाउमा लगेर खानेसम्मको अवस्थामा पुगेका दिनचर्याहरु !  राजनीतिक खेतीकै कारणले लोग्ने स्वास्नीका बिचम सम्बन्ध बिच्छेद देखि छिमेकीसँगको बोली बाराबार हुदै सम्पर्क र विवाहावारी आदि मै छूत-अछूतसम्मको घिनौनी अवस्थामा पुगेको एकपटकको समय सम्झदा र देख्दा धत्तेरीका राजनीति ! भन्ने पनि लागेको हो  । तर सबै नीतिको मूल नीति राजनीति भनेर आफैले राजनीति शास्त्रमा पढेको  र जाने-बुझेको खेती भएकाले होला, नचाहेरै पनि राजनीति बोली,ब्यवहार, चिन्तन र मननको बिषय भइरहेको छ । यसैमा झन आश्चर्य लागिरहेको छ ।

समकालिन समय प्रतिनिधि सभाको चुनावको बिकूल फुकिएको समय भएरहोला, जता जता गयो र जो जो संग भेट गरयो उही राजनीतिक कुरा । मानौँ राजनीतिक कुरा गरेन भने खाएको पनि पच्दैन जस्तो!? अथवा जाडोमा आङ नै तात्तिदैन जस्तो !!?

बहुदलीय लोकतान्त्रिक ब्यवस्था संसारको सबैभन्दा उम्दा ब्यवस्था मानिएपनि यसमा शासन प्रशासन चलाउने खास राजनीतिक दलहरु भनेको बढीमा तीन चारवटा र अझ दुइवटा मात्र आलोपालोमा हुने गरेको देखिन्छ धेरै तिर। तर हामीँकहा भने सुकि दे गाँड भन्दा थपिदे गाँड सरह भइरहेको छ । राजनीतिक दलहरु घटलान भनेको झनपछि झन बढिरहेका छन ।

तीन करोड जनतामा एककरोड बिदेश । बाँकी रहेका करिब दुइकरोड । त्यसमा पनि करिब पचासलाख जति नाबालकहरु र पच्चिस लाख जति बृद्दबृद्दाहरु । सबै सरकारी सेवाका सबै क्षेत्रमा लागेहरु करिब दश लाख, आदि आदि मनन गर्नेहोभने सकृय राजनीतिक कुराको खेती गर्नेहरुको उमेर र सँख्या करिब डेढलाख जति । तर गजबले चलिरहेको छ नेपालमा राजनीतिक खेती । वडा सदस्यहरुलेसम्म तलब र भत्ता पाउने र मौका मिले धेरैतिर लामो हात पनि लाउने भएकाले होला, नेपालमा राजनीति सेवा होइन, मेवाकै रुपमा बिकसित भइरहेको छ । त्यसैले यतिवेला डेढसय जति भएका छन दलहरु ।

हरेक क्षेत्रका पद वा तहका राष्ट्रसेवहरु देखि हरेक पेशाका प्रायःसबै मानिसहरु यही राजनीतिक खेतीमा लागेकाले नेपालमा अरु खेती होइन, राजनीतिक खेतीमा लागिरहेका छौ । अस्ति सत्तो सराप गरेको दलका पछि हिजो लागेको र हिजोमात्रै जोडिएको दलसँगको नाता पनि आजै तोडन पुग्ने साँसारिक मनुवा भनेको नेपाल कै हो जस्तो अवस्था छ ।

सैदान्तिक रुपमा राजनीति र चुनाव भनेको परिवर्तनका लागि, मुलुकी अस्थिरतामा स्थायित्वका लागि, मुलुकी स्वाधिनताको रक्षमा लागि र सम्बृद्दिका लागि हो भन्ने लाग्नु स्वभाविकै हो तर धेरै कोणबाट सकारात्मक उपतिका लागि होइनकि खतिका लागि राजनीति हुदै गएको छ नेपालमा । तनको खती । धनको खति र मनको खति अनि सम्बन्धको खति पनि ।

राजनीति प्रमुख खेती भएकाले यतिबेला मुलुकी मूल फसल पनि राजनीति नै भएको छ र टोलटोलमा पनि राजनीतिक पसलहरु रहेका छन । रङ्गी बिरङ्गी मध्येका कुन फसल खाँउ र कुन पसलमा किनौ भन्नेमा धेरै नेपालीहरु अलमलमा परिरहेका छन । जुन हेरेपनि उस्तै उस्तै लाग्नु उनिहरुका लागि अर्को समस्या हुदै गइरहेको छ । असाध्यै रुचीका साथ लाउ लाउँ र खाउँ खाँउ जस्तो फसल नफलेकोले जुन पसलमा गएपनि उस्तै त हो भन्ने लागिरहेको छ धेरैलाई ।

असंवैधानिक सरकार र अवैधानिक चुनाव भन्दै समय बिताउनेहरुपनि यतिवेला कुन पसलमा गएर के फसल लिने भन्ने दोधारमा परेका छन । टोल टोलमा उनिहरुको गुनासो छ, खासमा केही हुनेवाला छैन । केवल कालाका ठाउँमा गोरा र गोराका ठाउँमा काला मात्रको परिवर्तन हो भन्ने परिरहेको छ ।

बहिस्कार गरौँ, झनै काला पो आउने हुन कि भन्ने डरमा छन । स्वीकार गरौँ, खासमा केही प्राप्तिको छेकछन्द नै पाइरहेका छैनन । त्यसैले फसादमा छन धेरै नेपालीमनहरु र धेरै नेपालीजनहरु ।

(१) चुनावपछि संसदीय कुर्सीमा जाने दलहरु कम्तिमा सातदेखि १४ सम्म हुने, (२) सरकार गठनका लागि १३८ कसैले ल्याउला कि भन्नु आकाशको फल आँखातरि मर सरहको अवस्था हुने र कम्तिमा चारभन्दा कम दल नमिली आगामी सरकार गठन हुन नसक्ने, (३) बीस लाख भन्दा बढी पपुलर भोट कुनैपनि दलले ल्याउन नसक्ने, (४) सबैभन्दा बढी सफलता हासिल गर्ला भनेर मुख मिठाएको दललेपनि भित्री अन्तरघात पैसाको छेलोखेलो र राजनीतिको फोहोरी मेलोको कारणले पचपन्न/साठी सिट भन्दा बढी सिट नआउने, (५) यही संविधान यही चुनावी नीति र थितिका बिचमा हुन गइरहेको चुनावले खासै केही परिवर्तन नल्याउने … यस्तै यस्तै पूर्वाआँकलन गर्दै छन हिजो आज धेरै जानकार मनहरु । अनि आफैभित्रको मन पनि त्यही त्यही सम्झेर यसरी गुनगुनाउन बाध्य छः

                  खोजिरहेको छ यो मनले एक युगनायक

                  पाउनै सकेको छैन अझै देश हाक्न लायक ।

अनि आफैले आफ्नै एकमनले प्रश्न गरिरहेको छः आउदो फागुन २१ को निर्बाचनमा भोट हाल्ने कि नहाल्ने ? अनि भोट हाल्न कै लागि राजधानीबाट मोफसल (प्यूठान-धनवोट) पुगेर करिब बीस हजार फोकटमा फाल्ने कि नफाल्ने ? अनि अर्को मनले भनिरहेको छः परिवर्तनको अपेक्षा सहितको मताधिकारको प्रयोगको शुभ-अवसर किन गुमाउने ?  जा जा जसरी पनि जा र खराबहरु मध्येको कम खराबबाट, मन परेको कुनै एक दलको समर्थनमा स्वस्तिक छाप लगा ।

हेरौँ, त्यतिन्जेल भित्री मनले मान्छ कि मान्दैन र पाइलाहरु त्यता सर्छनकि सर्दैनन ? अथवा राजनीतिको शब्द खेती गरेर राजधानीमै बटारिन्छन र थचारिन्छन ?

२०८२।१०।७                  ऐरावती-१ धनवोट, प्यूठान । हाल नरेफाँटँ काठमाण्डौ